INHOUD Maken we Utrecht echt samen? Verslag van TAAI avond #4

Wie heeft de macht in de stad? Die vraag sluimerde tijdens eerdere edities van TAAI al op de achtergrond. Hadden we het over buren, de vastgoedmarkt of over kunst en cultuur, steeds dook de vraag weer op. Tijd om ‘m open en bloot op tafel te leggen, zeker nu de gemeenteraadsverkiezingen eraan komen. Op 21 maart 2018 kiezen we onze nieuwe vertegenwoordigers. Bepalen zij de komende vier jaar wat er in de stad gebeurt of ligt de macht toch ergens anders? Die vraag beantwoordden we tijdens de vierde editie van TAAI, georganiseerd door Het Utrechts Verbond, de Utrechtse Ruimtemakers en het Huis Utrecht.

verslag Marcella van der Wilt – fotocredits @annavankooij

Voordat we inzoomen op de Utrechtse situatie kijken we eerst vanuit landelijk perspectief naar het begrip macht. Dat doet gespreksleider Patrick van der Hijden met een panel bestaande uit Jan Eikelboom (journalist Nieuwsuur), Feike Siewertz van Reesema (vastgoedontwikkelaar uit Amsterdam) en AJ Kruiter (mede-oprichting van het Instituut voor Publieke Waarden). Wie heeft volgens hen de macht: politiek, burgers of bedrijfsleven?

Vertrouwen in de lokale politiek holt achteruit, marktpartijen winnen terrein…

Jan Eikelboom trekt voor zijn programma De Onderstroom het land door om ‘gewone mensen’ te interviewen over de dagelijkse realiteit in Nederland. Hij ziet dat burgers mooie initiatieven ontplooien binnen hun gemeenschap. Helaas stuiten ze daarbij regelmatig op de politieke realiteit. Hoe goed plannen ook zijn, vaak besluit de politiek anders en blijft de burger gedesillusioneerd achter.

Zoals de burger niet opgewassen is tegen de politiek, is de politiek niet opgewassen tegen grote spelers uit het bedrijfsleven, stelt Feike Siewertz van Reesema. “Wie grond heeft, heeft macht”. Zeker nu de economie weer aantrekt, stijgt de macht van grondbezitters. Uiteindelijk heeft de politiek het laatste woord, zij bepaalt de grondprijzen en hoeveel ruimte marktpartijen krijgen, maar dit valt wel opvallend vaak uit in het voordeel van de marktpartij. Uit de zaal vol Utrechters klinkt een schampere lach van herkenning.

…. En dat is de eigen schuld van de burger

AJ Kruiter werpt een ander licht op de zaak. Hij vindt juist dat de burgers de macht hebben. Ze doen er alleen niks mee en manoeuvreren zichzelf in een weerloze positie. Niemand is lid van een politieke partij, niemand gaat stemmen, individualisme overheerst, eigen belang gaat voor collectief belang. Op deze manier geven we de macht weg. Dat is zonde, want in een gezonde democratie gaat het er juist om dat de macht gebroken wordt, de verschillende machten horen elkaar scherp te houden. Dat kan taai en stroperig zijn en dat moet ook, volgens AJ Kruiter. “Als je het te stroperig vindt, ga dan lekker in een dictatuur wonen, daar gaat alles heel efficiënt”.

Hoe zit het in Utrecht?

Na het panel, krijgt de zaal het woord. Wat is hun ervaring? Wie vinden zij dat de macht heeft? Veel mensen uit de zaal popelen om hun verhaal te doen. Er komen diverse verhalen los over situaties in de stad. Bewoners willen zich wel laten horen, maar zijn inmiddels gedemotiveerd. De politiek doet toch wat ‘ie wil (de groene zone in het centrum van Utrecht waar menig Utrechter voor heeft gestemd is er bijvoorbeeld nooit gekomen) en het bedrijfsleven heeft een iets te dikke vinger in de pap (Klépierre stak bijvoorbeeld een stokje voor de trappen op het station, zie ook https://www.duic.nl/algemeen/klepierre-macht-centrum-utrecht-is-vraag/). Ook wordt er naast politiek, bedrijfsleven en burgers een vierde macht genoemd: ambtenaren en adviseurs. Zij bepalen met elkaar het beleid en hebben, soms zonder dat ze het doorhebben, ontzettend veel macht. Toch zijn er ondanks alles ook nog steeds aanwezigen die vinden dat de burgers macht hebben, mits ze ‘m pakken. “Het probleem is dat het eigenlijk te goed geregeld is, we voelen geen noodzaak om als burger ons best te doen”, is één van de reacties uit de zaal.

“We zijn allemaal besmet met het rendementsdenken”

Uiteindelijk zwichten we allemaal voor meer rendement. Niet alleen het bedrijfsleven, ook de politiek en zelfs de burgers. Roswita Warmerdam (creatieve ondernemer uit Utrecht) ondervond dat aan den lijve toen zij een paar jaar geleden haar grote droom probeerde te verwezenlijken in Utrecht. Tijdens een tweede panelgesprek vertelt zij hoe ze middenin de crisis begon aan haar plannen voor DEPOT, een warenhuis voor kunst en (re)creatie. In een oude loods langs het spoor zouden zij 15 jaar lang een gelegenheid mogen runnen met horeca, een podium, winkeltjes en ruimte voor exposities. Tegen het einde van de crisis was de opening van DEPOT in zicht, maar viel de droom alsnog in duigen. Waarschijnlijk gaat er op de betreffende plek een projectontwikkelaar aan de gang (zie ook https://www.duic.nl/cultuur/ontbreken-huurovereenkomst-ns-en-depot-reden-voor-niet-afgeven-vergunning/). Hoezeer er ook werd geprobeerd de macht te breken, het is niet gelukt.

Gelukkig lukt het in andere gevallen wel. Gert Dijkstra (Stadspodium) is aangeschoven bij het tweede panel en vertelt over de stadsgesprekken die hij organiseert. Daarin staan persoonlijke verhalen centraal. Door de stadsgesprekken is de politiek al diverse malen gaan bewegen, bijvoorbeeld rondom de grootschalige opvang van vluchtelingen. De stadsgesprekken hebben Gert het vertrouwen gegeven dat je als burgers de macht kunt kantelen, mits je je op het juiste moment de energie verzamelt en de confrontatie durft aan te gaan. “We durven het in Utrecht niet op de spits te drijven, we zijn te lief voor elkaar, daardoor gebeurt er weinig”.

“Roer je, ook als je het er wél mee eens bent”

Ook Aline Knip (raadslid D66) pleit ervoor dat je je als burger moet roeren. Niet alleen als je ergens tegen bent, maar ook als je voor bent. In de afgelopen vier jaar stroomde haar mailbox vol met voornamelijk klachten. De stilzwijgende meerderheid heeft ze niet gehoord, terwijl de politiek juist zit te wachten op positieve zienswijzen, dat geeft hen munitie. In het geval van DEPOT had het bijvoorbeeld kunnen helpen. “Laat je dus horen als je iets tof vindt!”. Aline heeft zich de afgelopen jaren zeker laten horen, ze heeft zich met menig dossier bemoeit. Of ze de macht heeft gehad? “Zo voelt het niet per sé, maar ik heb de macht wel kunnen breken door me in te zetten”. Aline stelt zich niet verkiesbaar voor de komende raadsperiode, maar ze sluit niet uit dat ze ooit terug komt. “Als ik zie dat er dingen echt misgaan, kom ik terug”.

Bij de laatste peiling onder het publiek is er weinig veranderd. De macht lijkt nog steeds verdeeld. En als we het goed begrepen hebben van AJ Kruiter hoort dat ook zo. Politiek, ambtenaren, burgers en bedrijfsleven horen elkaars macht te breken. Daarvoor is het nodig om actief van je te laten horen. Als we dat blijven doen, komen we misschien nog wel een keer op het punt dat iedereen in ons stadsie met trots kan zeggen “Utrecht maken we samen”.

 

 

REAGEER