INHOUD Hoe maak je een beter mens?

Ik stuur Reynaldo van Made in Prison een bericht dat ik al in Zeyn zit, het café aan de Jaarbeurskant van Utrecht CS. Op dat zelfde moment zie ik hem aan komen lopen. Hij maakt nog snel zijn sigaret uit en komt tegenover me zitten aan het tafeltje. Pas nu vallen de tatoeages op zijn beide handen me op. ‘Roffa’ en een getal. “Het is het zonegetal van Rotterdam-Zuid uit de tijd dat er nog strippenkaarten waren,” legt hij uit. Dat die tatoeages me niet eerder opgevallen waren is niet raar. We kennen elkaar pas sinds een paar weken. Na lang bellen en mailen had ik met hem een eerste gesprek over zijn werk met Made in Prison en zijn eigen ervaringen met detentie. Op basis daarvan heb ik hem uitgenodigd om met mij de eerste verdiepingsavond vorm te geven.

Wij zoeken in ons gesprek naar een vorm om een interessante avond ervan te maken. Maar tegelijkertijd zoeken we naar wie de ander is. Ik heb hem nog nooit ‘in actie’ gezien voor een groep. Ik ken Made in Prison alleen van zijn eigen verhalen. En Reynaldo zijn verhaal ken ik uit het boek dat hij heeft geschreven over zijn tijd in de gevangenis. Hij op zijn beurt heeft geen werk van mij gezien of kent mijn achtergrond. Het enige dat we delen is een fascinatie voor het onderwerp. Hij vanuit zijn eigen ervaring en ik vanuit een persoonlijke interesse.

Reynaldo vertelt veel over hoe zijn jaren in de gevangenis zijn geweest. We kijken hoe we die verhalen kunnen gebruiken om de avond vorm te geven. Het is altijd even ongemakkelijk om iemand zijn levensverhaal als ‘materiaal’ te gebruiken voor een programma. Op een bepaalde manier voelt het gesprek daardoor soms wat onevenwichtig. Ik blijf maar doorvragen en de man tegenover me vertelt dingen die persoonlijk zijn. Over tot inkeer komen. Over zijn twijfels. Ik krijg de neiging om er iets van mijn persoonlijke ervaringen tegenover te zetten. Maar dat voelt ook wat raar. Wat leggen de gebeurtenissen uit mijn beschermde en veilige leven in de schaal tegenover die uit zijn bewogen leven? Ik realiseer me dat dit mechanisme het onderwerp ook zo indringend maakt. Het dwingt je om je te verhouden tot de vraag hoe je het zelf zou doen en wie je zou zijn in de situaties die hij beschrijft.

De vraag van de avond is of een beter mens maakbaar is. Ik kijk naar Reynaldo tegenover me. Tatoeages op zijn handen en in zijn nek als herinneringen aan een verleden waarin hij iemand anders was. Hij lijkt een beter mens geworden. De positiviteit straalt van hem af. Als mens heb ik geen twijfels. Als regisseur heb ik de vraag of hij samen met een beter mens ook een goede spreker is geworden. We maken namelijk een opzet voor de avond waarin hij zijn levensverhaal vertelt en met het publiek op zoek gaat naar wat er voor nodig zou zijn geweest voor hem om zijn leven te veranderen. Hoe gaat hij dat doen? Als ik na onze afspraak ook nog eens een week niets meer van hem hoor slaat de twijfel een beetje toe.

Op de avond zelf heeft hij nog geen drie zinnen gezegd of die twijfel is weg. Het is alsof we het gesprek in het café nog een keer doen alleen dan met meer mensen erbij. Reynaldo vertelt op een kwetsbare en open manier over zijn ervaringen. En ik zie bij het publiek dezelfde reactie als die ik had. Aan de ene kant de drang om heel veel vragen te stellen over hoe wat hij precies gedaan heeft, hoe het is in een cel, hoe zijn jeugd was. Maar aan de andere kant is er ook het lichte ongemak dat ik ook had bij het horen van zijn verhaal. Hij is nu zo positief, maar zijn verleden is dat niet. Hoe rijm je dat met elkaar? En wat betekent zijn verhaal voor al die andere gevangenen? Hij is misschien een beter mens geworden, maar iedereen denkt gelijk dat hij een uitzondering is. En dat is misschien wel het ‘beste’ inzicht van de avond. Reynaldo is ten positieve veranderd, maar het duurt nog wel even voordat wij onze scepsis kwijt zijn.

Floris van Delft vroeg mensen aan en rond de Amsterdamsestraatweg in Utrecht wat ze zouden vinden van een ex-gedetineerde in hun wijk. Op basis van die gesprekken maakt hij twee theatrale avonden, op 19 en 26 maart. In een geïmproviseerde ‘rechtbank’ gaan vijf buurtbewoners met elkaar beslissen of een ex-gedetineerde in hun buurt mag komen wonen en onder welke voorwaarden. Voorafgaand zijn er twee avonden, op 5 en 12 maart, waarop Floris dieper in het thema duikt. Met een aantal experts onderzoekt hij waarom we straffen. Werkt de gevangenis zoals we die nu kennen en hoe zou dit beter kunnen?

 

REAGEER