INHOUD Een blik op je gordijnen en ik weet wie je bent

Daar zit ik weer in een huiskamer van iemand in de buurt een kopje thee te drinken. Ik ga bij buurtbewoners op bezoek om te vragen of ze mee willen werken aan de voorstelling. De ene keer zit ik aan de keukentafel met een moeder en een dochter. De volgende keer op de bank bij een echt Ondieps stel met de TV aan. Of rond de koffietafel bij een half Surinaamse vrouw met een enorme familie waarvan iedereen in de buurt woont. Bij haar krijg ik zelfs een takje munt en een rietje in mijn spa rood. Elke keer is het weer afwachten wie de deur open doet.

Één ding is duidelijk: ik kom in huizen waar ik anders nooit zou komen. Terwijl ik voor een voordeur sta en probeer in te schatten wat voor iemand hier woont aan de hand van het soort naamplaatje en de gordijnen, moet ik denken aan Theo, de ex-gedetineerde die ik sprak. Hij heeft de theorie dat we in deze groter wordende wereld het steeds moeilijker vinden om nabijheid te ervaren. Er is te veel om je mee te verbinden en daardoor een genuanceerd beeld van mensen of gebeurtenissen te krijgen. Alleen je directe omgeving kan je op die manier benaderen en dus maak je sjablonen voor wat je van de dingen vindt die verder weg van je staan. Die sjablonen helpen je om je snel te kunnen verhouden tot wat er gebeurt en mensen die je ontmoet. Ze geven je grip op en scheppen orde in de onoverzichtelijke wereld waarin we leven. Maar ze zetten mensen ook snel weg als slecht of minder. Pedofielen zijn vies en moeten worden opgeknoopt. Marokkanen zijn gevaarlijk en moet je met een grote boog omheen (of ze moeten terug naar hun eigen land). Gedetineerden zijn luie profiteurs.

Het gaat natuurlijk vaak over de populistische meningen bij dit soort theorieën. Ik zou willen stellen dat ik geen populistische meningen heb, maar terwijl ik het huis sta te analyseren betrap ik mezelf ook op allerlei sjablonen. Het zijn misschien ‘intellectuele’ sjablonen, maar ze functioneren net zo goed om snel een mening te kunnen hebben. En ze zijn ook vaak negatief met woorden als ‘burgerlijk’, ‘laagopgeleid’ en ‘bijgelovig’. Als je een Boeddhabeeld in je vensterbank hebt staan, dan ben je niet spiritueel, maar gevoelig voor trends. Zelfs de Xenos verkoopt Boeddha’s, dus het is fake spiritualiteit. Als je de TV aan hebt staan op SBS6 dan zal je vast een ongenuanceerde mening hebben. Zelfs het koperen naamplaatje met de naam in sierletters zegt iets over de smaak van de mensen. En de smaak is verbonden met de mening die ze zullen hebben over bepaalde onderwerpen.

Ik weet ook wel dat ik het gewoon spannend vind om bij vreemden aan te bellen en dat ik daarom probeer een beeld te vormen van wie die mensen zijn en wat ze denken. Maar ik vind het toch opmerkelijk dat smaak en mening zo met elkaar verbonden zijn. De inrichting van een huis als blauwdruk voor wat mensen denken over de wereld. In de gesprekken duurt het soms even voordat ik die ‘sjablonen’ heb afgeschud. En soms helpen de verhalen van de mensen op een mooie manier mee. Dan blijkt ineens het kitscherige naamplaatje met de sierletters door de grootvader van mijn gastheer op de deur geschroefd te zijn. Het huis is al drie generaties in de familie… Stop dat maar eens in een sjabloon.

Floris van Delft vroeg mensen aan en rond de Amsterdamsestraatweg in Utrecht wat ze zouden vinden van een ex-gedetineerde in hun wijk. Op basis van die gesprekken maakt hij twee theatrale avonden, op 19 en 26 maart. In een geïmproviseerde ‘rechtbank’ gaan vijf buurtbewoners met elkaar beslissen of een ex-gedetineerde in hun buurt mag komen wonen en onder welke voorwaarden. Voorafgaand zijn er twee avonden, op 5 en 12 maart, waarop Floris dieper in het thema duikt. Met een aantal experts onderzoekt hij waarom we straffen. Werkt de gevangenis zoals we die nu kennen en hoe zou dit beter kunnen?

 

REAGEER